درگفت و شنود با دکتر حسین دهقان «روزهای خدمت در بنیاد شهید و امورایثارگران، خاطرات وخطرات»
سردار دکتر حسین دهقان درگفت وشنود پیش روی،به تجربیات مدیریتی خود در این نهاد پس از ادغام آن با سایر نهادهای متولی خدمت به ایثارگران گفته است.با سپاس از ایشان که ساعتی باما به گفت وگو نشستند.
دوران ریاست وزیر کنونی دفاع در بنیاد شهید وامور ایثارگران، از این جنبه در خور اهمیت است که نخستین تجربه مدیریتی پس از تجمیع نهادهای ایثارگری به شمار می رود.
نخستین آشناییهای شما با بنیاد شهید چگونه شکل گرفت؟
بسم ا... الرحمن الرحیم. خانواده و فامیل ما توفیق این را داشت که در زمره خانوادههای شهدا باشد. برادرم و بسیاری از اقوام، از جمله پسرعموهایم شهید و جانباز بودند و طبیعتاً به این دلیل بین ما و بنیاد شهید ارتباط وجود داشت. از سوی دیگر بنده در دوران جنگ فرمانده قرارگاه عملیاتی ثارا... سپاه بودم و لذا به دلیل ارتباط تنگاتنگ با یگانهای عملیاتی، شهدا، مجروحان و جانبازان و پیگیری مسائل و مشکلات آنها و خانوادههایشان با بنیاد شهید سر و کار دائمی داشتم. البته فعالیتهای بنیاد شهید در دوران دفاع مقدس با دوران پس از آن تفاوت داشت.
از چه نظر؟
هم از نظر فعالیتهایی که خود بنیاد شهید انجام میداد، هم از نظر ارتباطی که با نهادها و سازمانهای دیگر داشت. بنیاد شهید برای خدمترسانی به خانوادههای شاهد، جانبازان و اسرا ایجاد شده بود، ولی بعدها توسعه سازمانی هم پیدا کرد و مسئولیتهای آن بیشتر و گستردهتر شدند، لذا تأمین بودجه این نهاد از طریق مجاری درآمدی خودش ممکن نبود و این نهاد باید به بودجه عمومی و دولتی تکیه میکرد. از سویی نهادهای زیر پوشش بنیاد شهید با دولت و دستگاههای اجرایی ارتباط مستقیم نداشتند که بتوانند از طریق مجاری رسمی و قانونی خواستههای خود را تأمین کنند، لذا نهادهای رسمی حکومت بیش از آنچه که در موضع مسئولیت باشند در موضع کمک بودند.
رهیافت شما برای رفع این مشکل چه بود؟
ما باید سعی میکردیم ویژگی نهادی این نهادها را حفظ کنیم و از سوی دیگر ارتباطی قوی را با دستگاههای اجرایی و دولت برایشان به وجود بیاوریم تا بتوانند از اعتبارات بودجه ملی استفاده کنند. در عین حال باید از رقابتی که برای جلب حمایت قانونی بیشتر بین این نهادها پیش میآمد جلوگیری کنیم تا وضعیت نامطلوبی به وجود نیاید و ایثارگران تحت پوشش یک واحد سازمانی و به عنوان یک خانواده بزرگ از این خدمات استفاده میکردند. در نتیجه مسئله ادغام نهادها مطرح شد و لذا با تأیید مقام معظم رهبری ادغام یکپارچهسازی نهادهای ایثارگری میسر شد و بنیاد از سال 1383 به عنوان سازمان واحدی آغاز به کار کرد.
آیا این ادغام مآلاً به رضایت ایثارگران منجر شد؟
ما برای اینکه به این هدف برسیم سعی کردیم اثبات کنیم این نهاد با تمام توان در خدمت آنهاست و این کار را با انگیزه عبادی انجام میدهد و هیچ منتی بر ایثارگران ندارد. ما همه تلاش خود را کردیم که در بسترهای قانونی فارغ از هر نوع تبعیض و تمایز و انفعالی در خدمت ایثارگران باشیم. اینکه چقدر توفیق داشتیم موضوعی است که آنها باید قضاوت کنند.
در این راستا چه طرحهایی اجرا شدند؟
روابط عمومی بنیاد شهید یک کار مطالعاتی گسترده انجام داد و بر اساس آن از بهمن سال 1383 طرح دیدار یاران اجرا شد. بر اساس این طرح قرار بود با همه خانوادههای ایثارگران حداقل یک دیدار داشته باشیم. همچنین قرار شد یک روز در هفته خانوادههای ایثارگران دیداری با رؤسای سازمانی ما داشته باشند تا جامعه ایثارگر به دنبال مسئولین خود نگردد، بلکه مسئولین در خدمت آنها باشند. لذا مرکز هاتف را به شکل سراسری ایجاد کردیم که امکان ایجاد ارتباط سریع و آسان را برای جامعه ایثارگران فراهم کرد تا بتوانند مشکلات خود را مطرح کنند و اطلاعرسانی سریع برایشان صورت بگیرد و نیز تقاضاها و پیشنهادها آنها را به صورت آنلاین در اختیار داشته باشیم و بتوانیم در دسترس آنها باشیم.
همچنین سایت ایثار طراحی شد تا جامعه ایثارگران از این طریق اطلاعات مورد نیاز خود را دریافت کنند و در جریان فعالیتهای بنیاد قرار بگیرد. پایگاه خبری حیات را هم راهاندازی کردیم تا زمینههای تقویت فرهنگی جامعه ایثارگران بیش از پیش فراهم شود.
در طول سال های ریاست در بنیاد شهید، چه اقداماتی را برای رفع مشکل جامعه ایثارگری چه میکردید؟
تمام تلاش ما این بود که به ایثارگران این اطمینان قلبی را بدهیم که هدف ما خدماترسانی به آنهاست و به این موضوع متعهد هستیم. از جمله مهمترین کار ما توجه به سلامت آنها و خانوادههایشان بود. در این راستا هم در بخش تأمین اعتبارات پیگیریهای لازم به عمل آمد، هم سیستمهای بیمهای را مطابق میل ایثارگران فعال کردیم. برای ارائه خدمات به جانبازان ویژه، از جمله جانبازهای شیمیایی، اعصاب و روان و نخاعیها مراکز تخصصی را راه انداختیم و برای آنها پرونده سلامتی را سامان دادیم و با ساماندهی پزشک سلامت کوشیدیم ارتباط مستمری با جانبازان داشته باشیم و سلامت آنها را پایش کنیم و سطح سلامت جانبازان را ارتقا ببخشیم. در زمینه دارو و تجهیزات هم تقریباً از عهده مشکل برآمدیم و وضعیت را سامان دادیم.
برای اشتغال ایثارگران و خانوادههایشان چه کردید؟
بزرگترین مشکل ما بیکاری و اشتغال فرزندان خانواده شهدا بود. ما در زمینه مجوزهای استخدامی، کارهای حمایتی و تسهیلاتی که میتوانست به اشتغال فرزندان شهدا کمک کند اقدامات خوبی را انجام دادیم. همچنین تلاش کردیم مطالبات معوقه ایثارگران را که رقم بزرگی هم بود بهروز رسانی کنیم و این اقدام فضای مثبتی را در خانوادههای ایثارگران ایجاد کرد و آنها اطمینان قلبی پیدا کردند که واقعاً به تعهدات خود پایبند هستیم و تلاش میکنیم به این تعهدات عمل کنیم. در عین حال که باید بپذیریم گستره مشکلات ایثارگران بسیار وسیع است، اما بنیاد شهید حقیقتاً با توجه به بضاعت و شرایط عمومی کشور همواره تلاش خود را کرده است تا وضعیت مناسبتری را برای خانواده شهدا فراهم کند.
گاهی تشخیص سطح انتظار ایثارگران و محدوده خواستههای آنها حتی برای خودشان هم مبهم است. مبنای شما برای اقدام در چنین فضایی چه بود؟
تنها راه این بود که قانون را مبنا قرار بدهیم و بر اساس آن عمل کنیم و برای کسی هم استثنا قایل نشویم. تمام سعی ما این بود که تسلیم فشار یا فزونخواهیهای بعضی از افراد نشویم و فرهنگ تبعیض را رواج ندهیم. در عین حال کوشیدیم از طریق کارهای مطالعاتی بازخوردهای بیشتری از جامعه هدف بگیریم و روی مواردی که با خواستههای ایثارگران انطباق داشت تمرکز بیشتری داشته باشیم، چون به هر حال همواره منابع محدود و انتظارات نامحدودند، لذا باید امکانات و ظرفیتهایمان را به سمت خواستههای مؤثرتر جامعه هدف متوجه میکردیم، چون تأمین یک نیاز تأثیرگذار قطعاً رضایت بیشتری را به ارمغان میآورد تا اینکه امکانات را در حد گسترده برای تأمین نیازمندیهای جزئی هزینه میکردیم.
در زمینه امور فرهنگی ایثارگران چه اقداماتی صورت گرفته است؟
از آنجا که ایثارگران، پیشتازان حرکتهای انقلابی در کشور بودند و هستند طبیعتاً توجه به مسائل فرهنگی آنها اولویت بنیاد شهید بوده است و تمام فعالیتهای این نهاد صبغه فرهنگی دارند. تکریم ایثارگران در جامعه موجب سربلندی، عزت و افتخار کشور و ترویج روحیه ایثارگری میشود. لذا نحوه خدماترسانی بنیاد شهید خود میتواند مهمترین عامل در ترویج فرهنگ شهادت و ایثار باشد.